"ZZP's en zeggenschap"
Cliënt, verwant en begeleider: samen zijn ze de drie pijlers van de gehandicaptenzorg. Hoe geef je de cliënt zoveel mogelijk eigen regie, maar laat je toch ieder in zijn waarde? Zorgaanbieder Dichterbij ontwikkelde er verschillende programma’s voor. De visie op zeggenschap van manager Roy ten Holder: “Ouders en cliënten samen aan het roer, dat lijkt ons mooi.”
“Zorgzwaartebekostiging is onderdeel van een grote beweging in de zorg die zeggenschap heet. Zeggenschap betekent dat cliënten, in ons geval dus mensen met een beperking, hun wensen kenbaar maken. Dat instellingen de ‘macht’ teruggeven. Zorgzwaartebekostiging speelt daarin een rol, omdat zorgzwaartepakketten vertellen wat je ongeveer mag verwachten van een instelling. Een cliënt met een ZZP5 kan zich beroepen op meer ondersteuning dan de buurman met ZZP3. Maar het werkt ook andersom. De ene cliënt of ouder roept harder dan de andere. Het ZZP biedt begeleiders dan bescherming. Ze kunnen objectief aangeven dat de indicatie wordt overschreden.”
Ouderinitiatief
“Cliënt, ouders en begeleider vormen een driehoek. Ieder heeft zijn eigen rol, maar moet ook de ruimte krijgen om die te vervullen. Dat kan, maar het vraagt wel wat van een instelling. De afgelopen tweeënhalf jaar hebben we hieraan gewerkt. Ons doel is te veranderen van een zorginstelling waar het management de beslissingen neemt, naar een verzameling ouderinitiatieven waar de klant het voor het zeggen heeft. Ouders en cliënten samen aan het roer, dat lijkt ons mooi. Natuurlijk zitten daar ook mitsen en maren aan, maar het beeld helpt om de blik te veranderen. We zetten het neer als denkmodel. In een ouderinitiatief zijn de ouders en de cliënten de baas. Zij bepalen wie de huisgenoten zijn, of er zelf gekookt wordt, wat er op tafel komt, wie de zorg levert en hoeveel zorg er is. Beslissingen die nu nog door het management worden genomen.”
Verantwoordelijk
“De keerzijde is dat ouders dan ook nieuwe verantwoordelijkheden krijgen. Ik sprak laatst een verwante van een cliënt. In het appartement van haar zus was een plekje vrijgekomen. Het management wilde de plek zo snel mogelijk opvullen, de bewoners en hun verwanten wilden graag meer tijd. Ook wilden ze zelf beslissen wie hun nieuwe huisgenoot werd. Ze voelden zich onder druk gezet door de manager. Echter, tijd is geld. Om tijd te krijgen, moesten de bewoners dus ergens anders op inleveren. Samen besloten ze toen de begeleiding tijdelijk te verminderen. Om rustig een beslissing te kunnen nemen. Hier heeft de klant zijn verantwoordelijkheid genomen.”
Passanten
“Van de huidige situatie naar volledig ouderinitiatief, daar zit nog een wereld tussen. Elk stapje dat we zetten is mooi. Om dat te bereiken hebben we bijvoorbeeld het programma Samen kom je Dichterbij. Dat gaat over samen verantwoordelijkheid nemen. Als ouder je kind de ruimte geven om te groeien. En als begeleider de ouder erkennen. Begeleiders trekken met ouders en verwanten op, vanuit de wetenschap dat zij de continue factor in het leven van een cliënt zijn. Begeleiders zijn slechts passanten. Het programma omvat een theaterstuk, spellen en scholing. Andere programma’s concentreren zich specifiek op zeggenschap, bijvoorbeeld het samenstellen van het menu. Want er zijn nog steeds veel groepen waar de begeleiding bepaalt wat er gegeten wordt.”
Accenten
“Misschien zijn we bij Dichterbij al zo ver omdat we het principe van zorgzwaartebekostiging al kenden toen het werd ingevoerd. Toen rond 2000 de vraaggestuurde bekostiging bijna werd ingevoerd in de gehandicaptenzorg, zijn we bij Dichterbij volgens dat principe gaan werken. Wij waren dus al gewend om bij het vertrek van een ‘zware’ cliënt en de komst van een ‘lichte’ cliënt de personele bezetting te veranderen. Zorgzwaartebekostiging was niet meer dan een verschuiving van accenten.”
Klein
“Dichterbij bestaat bovendien uit louter kleine woonvoorzieningen. Al in de jaren negentig van de vorige eeuw hebben we de instellingsterreinen ontmanteld. We hebben 800 woningen middenin de samenleving. Hier wonen gemiddeld vijf, maximaal zes mensen. Dat kan, als je het slim regelt. We hebben bijvoorbeeld geen instellingskosten. In plaats van een centrale keuken, regelt ieder huis de maaltijden zelf. Met uitzondering van huizen waar kinderen wonen, hebben we ook geen nachtdienst. In plaats daarvan is elk huis voorzien van alle mogelijke domotica. Eén zorgcentrale houdt alle signalen in de gaten. Daar worden ‘s nachts 2000 kamers ingeluisterd. Als er iets niet goed gaat is de thuiszorg als de wiedeweerga ter plekke.”
Bezinning
“Om over zeggenschap te kunnen praten, moet je eerst de zakelijke aspecten goed geregeld hebben. Het zou mij niet verbazen als over een paar jaar, wanneer het stof een beetje is neergedaald en de cijfertjes kloppen, een soort bezinningsproces op gang komt. Waar was zorgzwaartebekostiging ook alweer voor bedoeld? Dan krijgt zeggenschap de plek die het hoort te hebben. En zie je de passie voor het werk weer terugkeren in de belangstelling van beleidsmakers.”
Kijk voor meer informatie op www.dichterbij.nl en op www.samenkomjedichterbij.nl.
2 maart 2011