"Een aanpassing in het denken van de zorgverlener"
GGZ Friesland ontwikkelt zorgarrangementen vanuit de werkvloer. Zodat de zorgverleners ermee kunnen én willen werken. Marlies Burgler, beleidsmedewerker en projectmanager bij GGZ Friesland, begeleidt het proces. “De arrangementen zijn geschreven in de taal van de zorgverleners, dat vergemakkelijkt het gebruik.”
Géén tijdschrijven, géén minutenregistratie. Voor GGZ Friesland is dat het belangrijkste uitgangspunt. Daarom kiest de organisatie ervoor om zorgzwaartepakketten te koppelen aan zorgarrangementen. Concreet, praktisch en ontwikkeld vanuit de werkvloer. Dat klinkt gemakkelijker dan het is. Want een zorginstelling is snel geneigd te denken vanuit uren en geld, vertelt beleidsmedewerker en projectmanager Marlies Burgler. “Eerst dachten we vanuit de ZZP’s, probeerden we daar zorgarrangementen bij te maken. De financiële invalshoek zeg maar. Maar dan verzand je al snel in registraties en tijdschrijven, en dat willen we niet. Toen hebben we het omgedraaid en de inhoud als vertrekpunt genomen. Welke zorg leveren wij? En hoe doen wij dat? Daar rolde een aantal zorgarrangementen uit. Later koppelen we daar de uren aan.”
Uitzonderingen
“Het is nu even veel werk, maar straks hoeven onze hulpverleners alleen nog maar de uitzonderingen te rapporteren”, zegt Marlies. Want de zorgarrangementen van GGZ Friesland bestaan uit vier delen: coördinatie van de zorg, een beschrijving van de leefomgeving, de ZZP-kaart en persoonlijke afspraken. Het eerste onderdeel is algemeen en geldt voor iedere cliënt die het zorgarrangement afneemt. De leefomgeving is afhankelijk van de afdeling waar een cliënt verblijft en het doel van het verblijf. Marlies: “De ‘schil’ die een afdeling standaard biedt, is al een gedeelte van de indicatie. Dat deel hoeven zorgverleners dus niet meer voor elke cliënt op papier te zetten.” Als de kaders van de zorg klaar zijn, vullen zorgverleners volgend jaar het laatste deel in: de persoonlijke afspraken met de cliënt, afgestemd op zijn indicatie.
Rode lijn
Aan de basis van de zorgarrangementen ligt de dagelijkse praktijk op de werkvloer. Daarvoor organiseerde GGZ Friesland bijeenkomsten met de acht regiomanagers, de teammanagers en per afdeling een aantal patiëntkenners. Aan hen is gevraagd de zorg in kaart te brengen. Waar zijn ze vooral mee bezig, welke handelingen kosten echt tijd? En welke taken zijn algemeen en wat is specifiek voor een afdeling? Verschillende afdelingen hebben namelijk ook verschillende doelen. “Het leuke is dat daar een hele duidelijk rode lijn uitkwam”, vertelt Marlies. “Daarom hebben we voor ruim dertig afdelingen maar zeven beschrijvingen van de leefomgeving. Dat komt omdat bijvoorbeeld de afdelingen beschermd wonen in de basis gelijk zijn, locaties verschillen alleen in detail.” Ook op papier zijn de zorgarrangementen gebaseerd op wat de zorgverleners hebben aangedragen. “Hulpverleners herkennen de termen. De arrangementen zijn geschreven in hun taal, dat vergemakkelijkt het gebruik.”
Scholing
De zorgarrangementen geven ook de cliënt een beter beeld van wat ze kunnen krijgen. Dat is belangrijk voor de invulling van het laatste deel van het arrangement: de persoonlijke afspraken. Voor veel zorgverleners is het voeren van deze gesprekken nieuw. Daarom startte GGZ Friesland in september met scholing. Ook hier geldt dat het niet over tijd moet gaan, maar over zorg, benadrukt Marlies. “Natuurlijk weet een hulpverlener wel hoeveel tijd iets ongeveer kost. Dat moet ook wel, want anders heeft hij geen zicht of het past binnen de vrije uren.” Het overleg met de cliënt vergt een aanpassing in het denken van de zorgverlener. “Heel zwart-wit gezegd bedachten wij vroeger wat de cliënt nodig had, bepaalden wij welke zorg hij kreeg. Nu geven we aan wat mogelijk is en kiest de cliënt zelf.” Niet alle medewerkers van GGZ Friesland worden geschoold. Er zijn namelijk mensen die zorgplannen maken, en dus de gesprekken voeren met de cliënt, en mensen die de plannen uitvoeren. Die laatste groep heeft vooralsnog alleen basiskennis van de methodiek nodig, geen uitgebreide scholing.
Concreet
Heeft zorgzwaartebekostiging voor nieuwe impulsen gezorgd? Ja, vindt Marlies, maar het heeft even geduurd voordat het bij iedereen doordrong. In de GGZ speelt bovendien veel tegelijk: meerdere financieringsvormen, waaronder DBC’s, en de verschillen tussen de B en C pakketten. Marlies: “De algemene informatie is te veelomvattend en te weinig concreet. Zorgverleners hebben behoefte aan praktische ondersteuning. Instrumenten waarmee ze aan de slag kunnen. Zoals een hulpmiddel om het verschil tussen de pakketten te zien. Nu hebben we ook de zorgarrangementen. Doordat we hulpverleners bij de ontwikkeling hebben betrokken, merk je dat het gaat leven in de organisatie. Ze kunnen ermee werken. Zo krijg je mensen dus ook gemakkelijker mee in de verandering.”
Marlies weet niet of het instellingen zal lukken altijd het aantal uren zorg te leveren dat nodig is. “Je komt niet altijd uit met de tarieven. Dat heeft ook te maken met de formatie. Binnen de GGZ werken vaak veel zorgverleners op hbo-niveau. GGZ Friesland is anderhalf jaar geleden begonnen met functiedifferentiatie.” Marlies is zich ervan bewust dat zorgzwaartebekostiging deels bedacht is om de kosten van de AWBZ binnen de perken te houden. “Tegelijkertijd is zorgzwaartebekostiging een mooie manier om inzichtelijk te maken welke zorg een individu nodig heeft en krijgt. Zorg op maat is het einddoel, maar de weg daarnaartoe is lang.”
Kijk voor meer informatie over GGZ Friesland op www.ggzfriesland.nl.
Dit interview verscheen eerder in nieuwsbrief Zorgzwaartebekostiging nummer 14, 15 december 2010